شرح صحیفه سجادیه

یکی از شاخص‌ترین ویژگی‌های مکتب تشیع، برخورداری از میراثی بسیار غنی، گسترده، ارزشمند و کم‌نظیر از ادعیه، احادیث و روایات برجای‌مانده از خاندان مقدس و عالی‌قدر معصومان- علیهم السّلام- است که درپی مروری هرچند کلی و مختصر بر محورها و موضوعاتشان درمی‌یابیم جنبه‌های مختلف زندگی ما انسان‌ها در این جهان را دربر می‌گیرند و همچون چراغ‌هایی پرنور، مسیر پیشِ‌رویمان را روشن می‌کنند؛ از این روی، بسیار شایسته و بایسته است که هرکدام از ما متناسب با میزان توانایی خویش در تشریح، تفسیر، تحلیل، واکاوی و شناختن هرچه بیشتر و بهترِ این چشمۀ جوشان و پربرکت و نیز شناساندن آن به دیگران بکوشیم و از معارف و تعالیم گرانقدر نهفته در آن، در جای‌جای حیاتمان به‌نحو احسن بهره جوییم.

صحیفۀ سجادیه، منبعی گران‌سنگ، مشتمل بر مجموعۀ دعاهایی از لسان مبارک چهارمین امام گران‌ارج ما شیعیان، سَیِّدُ السّاجِدینَ وَ زَینُ العابِدینَ، حضرت امام سجاد- علیه السّلام و التّحیّات- است که بی‌شک، انس‌‌یافتن با آن‌ها و مداومت بر خوانش و فهمشان مصدر برکات فراوان در زندگی ما شیعیان معتقد و ارادتمند به آن امام والامقام خواهد بود.

با این رویکرد، در سلسله جلسات پیشِ‌روی، به مرور تاریخ حیات پربار امام زین‌العابدین- علیه السّلام- و به‌موازات، خوانش، تحلیل، تشریح و تفسیر دعاهای گِردآمده در صحیفۀ سجادیه با نگرش اخلاقی- تربیتی می‌پردازیم تا از این رهگذر، زمینه‌ای مساعد را برای بهره‌برداری آحاد جامعۀ شیعه از تعالیم نهفته در این متون گرانمایه به‌منظور خودسازی و ارتقادادن سطح توحید، خداشناسی و معرفت خویش و در گام بعدی، بهبودبخشیدن اخلاق، اعمال و رفتارهایشان در تعامل و ارتباط با دیگران در کانون خانواده و ساحت‌های گوناگون جامعه فراهم آوریم. در این بررسی، موضوعات ذکرشده در ادعیه را ازدیدگاه علم اخلاق تحلیل می‌کنیم که ناظر به روح انسان است؛ نه دانش روان‌شناسی که در آن، رفتارهای شخص مطالعه می‌شود و تمرکز اصلی بر حل مسائل و مشکلات موجود در این حیطه است؛ زیرا صحیفۀ سجادیه درواقع، رسالۀ اخلاق است؛ نه مجموعۀ دربردارندۀ اموری ازنوع Moral و دیسیپلین که گرچه در باارزش‌بودنشان هیچ‌گونه تردیدی نمی‌توان داشت، فاقد مبنای اعتقادی‌اند و بدین سبب، در مرتبه‌ای بسیار پایین‌تر از اخلاقیات مبتنی‌بر باورهای دینی و مذهبی قرار می‌گیرند.