جلسهٔ چهاردهم | شرح صحیفه سجادیه

واژۀ «حَمیَّة» بار معناییِ خنثیٰ دارد و دارای دو وجه مثبت و منفی است؛ بدان معنا که آنچه به‌دنبالش می‌آید، خوب یا بدبودن آن را تعیین می‌کند. ارزشمندترین نعمتی که خداوند متعال به انسان عطا فرموده، عقل است؛ بر این اساس، اوصاف اخلاقی درصورت مبتنی‌بودن بر عقل، مثبت و درصورت قرارداشتن برپایۀ جهل، منفی یا دارای عوارض و آسیب‌رسان‌اند. با توجه به این قاعدۀ کلی، اگر خط‌قرمزهای ما انسان‌های مذهبی ازسرِ عقل باشند، مصداق تصلّب هستند و چنانچه در جهلمان ریشه داشته باشند، چیزی جز تعصب نخواهند بود. حَمیَّة بدان سبب در تقابل با انصاف قرار می‌گیرد که اساس آن بر افراط و تفریط بنا نهاده شده است؛ حال آنکه انصاف برپایۀ تعادل محقق می‌شود. یکی از اخلاقیات مهم مرتبط با این بحث، غیرت است که درزمرۀ صفات فعل قرار دارد و بر دو نوع خوب و بد تقسیم می‌شود. تنها باید برسر ناموس، یعنی هر چیز یا کسی غیرت داشته باشیم که دارای سه ویژگی حقیقت، ارزشمندی و انتساب باشد. هرقدر ناموس در سطح بالاتری قرار داشته باشد، باید برسر آن، بیشتر غیرت ورزید و دین، بالاترین هویت و ناموس ماست. غیرت درحوزۀ عملکرد یعنی مهارت مدیریت‌کردن رفتار و دفاع از ناموس خویش دربرابر اغیار با هدف جلوگیری از آسیب‌دیدن ناموس. برای اینکه فرزندانی غیور درخصوص دین داشته باشیم، در وهلۀ نخست باید غیرت‌ورزی برسر ملیتشان را به آنان بیاموزیم.