جلسهٔ سیزدهم | شرح صحیفه سجادیه

دیگر رذیلت موردتوجه امام علی بن الحسین- علیه السّلام- در هشتمین دعا از صحیفۀ گرانقدرشان مَلَکَةِ الحَمیَّةِ است که به‌ویژه در رفتار قشر مذهبی جامعه، نمودی خاص دارد. ازمنظر روان‌شناختی و تربیتی می‌توان حَمیَّة را عبارت از پافشاری بر امری جهت دفاع از آن یا فخر بدان دانست و مَلَکَةِ الحَمیَّة به‌معنای مالک‌بودنِ حَمیَّة بر وجود و اندیشۀ انسان است. این خوی ناپسند با تعصب، یعنی اصرار در دفاع از چیزی یا کسی بدون یقین‌داشتن به حقانیتش پیوند نزدیک دارد و هردوی آن‌ها از عوامل مهم بروز دُگماتیسم و به‌تعبیری بنیادگرایی و افراط در مسائل گوناگون به‌شمار می‌آیند. حَمیَّة از سربازان لشکر جهل است و در این معنی، انصاف در تقابل با آن قرار دارد. نقطۀ مقابل تعصب، تَصَلُّب است و ما مؤمنان باید در دینمان متصلِّب باشیم؛ نه متعصب؛ بدان معنا که به‌علت یقین‌داشتن به صحت و استواری دین خود، در آن، صلابت داشته باشیم. هریک از ما ملزم به حفظ حرمت والدین، همسر و فرزندانمان هستیم؛ اما درعین حال باید از تعصب‌ورزی درخصوص آن‌ها و تبعیت مطلق از فرمان‌هایشان بپرهیزیم.