جلسهٔ سوم | شرح صحیفه سجادیه

واژۀ قرآنیِ «هَلَع» مترادف «حرص» و مشخصاً به‌معنی «حرص شدید» است که از آن، صفت «هَلوع» به‌معنی «بسیار حریص» ساخته شده و برای توصیف خلقت انسان به‌کار رفته است. واژه‌های «قناعت» و «قَنوع» نیز به‌ترتیب، متضاد «حرص» و «حریص» هستند. در «حدیث جُنود عقل و جهل» که مهم‌ترین روایت اخلاقیِ ما شیعیان به‌شمار می‌آید، واژۀ «حرص» دو بار ذکر شده و دو متضاد برای آن آمده است: یکی «قناعت» و دیگری «توکل». خداوند متعال همراه با هرکدام از نعمات دنیایی، حرص، یعنی میل شدید به آن را نیز به ما بندگانش عطا فرموده است و ما باید با هدایت عقل، دین و حجت‌الله، از این میل در مسیر صحیح بهره گیریم؛ بنابراین، حرص به خودیِ خود، بد نیست؛ مگر آنکه به‌صورت هیجان درآید. ازمنظر دین، هر چیزی که حرص را ازبین ببرد، ممنوع است؛ مانند نَوّام (پُرخواب) و کَسول (بی‌حال) بودن. حرص در معنای منفی آن، زمانی به‌وجود می‌آید که در دنیا غرق شویم و به آن تعلق قلبی پیدا کنیم. ابتلا به اندوه بی‌پایان و نرسیدن به آرزوها و امیدها از مهم‌ترین عوارض حرص منفی است.