جلسهٔ نود و هفتم | شرح نهج البلاغه

برخی امور دین، همواره ثابت و تغییرناپذیرند؛ مانند ارزش‌ها، جهت و روشمندیِ همیشگی؛ درمقابل، برخی دیگر (مثل روش‌های مختلف برای انجام‌دادن یک کار مشخص) را می‌توان تغییر داد. با توجه به این اصل باید درحوزۀ تربیت بدانیم که در چه مواقعی می‌توان رفق ورزید و انعطاف به‌خرج داد و در چه موقعیت‌هایی باید بر مواضع خود پافشاری کرد. رفق دارای الگوریتمی مشخص است که براساس آن باید ببینیم این عمل را در موقعیت مناسب و با استفاده از شیوۀ صحیح انجام داده‌ایم یا خیر. الگوریتم رفق، چهار محور اصلی دارد: هدف‌سنجی، خطرسنجی، ظرفیت‌سنجی و روش‌سنجی. هنگام مواجهه با یک چالش تربیتی یا قرارگرفتن در موقعیت رفتاری‌ای که با ما مرتبط است و اجازۀ ورود به آن را داریم، باید ابتدا هدف‌های خویش را مشخص کنیم و شدت خطر را بسنجیم؛ آن‌گاه در گام بعدی، درصورت بزرگ‌بودن خطر، براساس ظرفیت خود و مخاطبمان روشی مناسب را برگزینیم و با استفاده از آن درصدد حل مسئله برآییم. رفق مشخصاً به‌معنای عملکرد مبتنی‌بر مصلحت است؛ نه درنظرداشتن منفعت؛ بنابراین نباید در تصمیم‌گیری‌ها و اقداماتمان صرفاً به‌دنبال حفظ منافع خود باشیم و از مصالح جمع چشم بپوشیم.