جلسهٔ نود و نهم | شرح نهج البلاغه

گذشتۀ هرکدام از ما می‌تواند شامل خاطرات و تجربه‌هایمان باشد و نباید آن را درحد خاطرات متوقف کنیم. خاطرات، کارکردهای مختلفی دارند و مهم‌ترین کارکردشان ازمنظر امیر مؤمنان- علیه السّلام- عبرت‌گیری از اتفاقات دیروز و توجه به زندگی امروز براساس آن‌هاست. چنان‌که پیشتر گفتیم، عقل، عبارت از حفظ‌کردن تجربه‌هاست و تجربه زمانی به عقل تبدیل می‌شود که از تکرار ناآگاهانۀ خطا جلوگیری کند. عقل، صفت فعل است و انسان مؤمن باید در حوزه‌های عبادی، اجتماعی و عقلانی، عملکردی صحیح و قابل قبول داشته باشد. عقل و ایمان با هم پیوندی استوار دارند؛ به‌گونه‌ای که قوّت‌یافتن یا ضعیف‌شدن هرکدام از آن‌ها موجب تقویت یا تضعیف دیگری می‌شود. عقل همچون میدانی است که تجربه‌ها را برای ما به‌وجود می‌آورَد؛ بنابراین، درعین حفظ نظام ارزش‌هایمان هرگز نباید خارج از این میدان زندگی کنیم و از اجتماع فاصله بگیریم. توجه به زندگی دیگران به‌منظور کسب تجربه و عبرت‌گرفتن، کاری بسیار مؤثر و شایسته، و با هدف تجسس در امور آنان ناپسند و ممنوع است.