جلسهٔ نود و ششم | شرح نهج البلاغه

رِفق (درمقابل خُرق) همیشه بجا و پسندیده نیست و از منظری کلی، بر دو نوع درست و غلط تقسیم می‌شود. این واژه در قاموس امیرالمؤمنین- علیه السّلام- نه به‌معنای صِرفِ نرمی، بلکه مشخصاً عبارت از سنجیدگیِ رفتار، مصلحت‌اندیشی و صحیح عمل‌کردن است. برمبنای این تعریف، تربیت، یک قاعدۀ کلی نیست و باید در هر موقعیت به‌شکلی خاص صورت گیرد؛ به دیگر سخن، چنانچه در موقعیتی رفق، کارساز نباشد، خرق جایز است و بالعکس؛ از این روی، هرگز نباید در جایگاه والدین، معلم یا مربّی، خود را با یک صفت کلی و مطلق مانند نرمی و مداراگری یا قاطعیت و سخت‌گیری معرفی کنیم؛ چون تربیت، نسخه‌پیچیِ رفتاری نیست و متربی و به‌تعبیری مربای ما موجودی به‌نام انسان با تمام پیچیدگی‌های اوست. تربیتی صحیح و موفق خواهد بود که با استفاده از روش انعطاف‌پذیر و مصلحت‌اندیشانه انجام شود و در مسیری هوشمند و سیال پیش برود. رفق دارای الگوریتمی مشخص و اصولی کلی است که باید آن‌ها را در تعامل با دیگران و به‌ویژه تربیت فرزندان و متربیان درنظر داشته باشیم.