جلسهٔ چهارم | وبینار باب الجواد

در ادبیات معرفتی و دانش کلام امامیه، والدین اهل‌بیت- علیهم السّلام- جایگاه شاخص و اهمیت فراوان دارند. پدران گرانقدر هریک از ائمۀ اطهار- سلام الله علیهم- برای ما شناخته‌شده و درخور تکریم و احترام هستند؛ اما باید مادران عظیم‌الشأن این بزرگواران را نیز بشناسیم. این بانوان، همگی دارای شُموخ و ویژگی‌های خاص هستند و در دایرۀ اصطفا و اجتبای نُجَبا، هرکدامشان از عصمت، علم و طهارت مرتبط با وجود امامی که فرزند ایشان است، برخوردارند. تنوع و تعدد جغرافیاییِ مادران اهل‌بیت- علیهم السّلام- (از مادر امام سجاد تا مادر امام زمان- سلام الله علیهم أجمعین) دقیقاً مرتبط با این اصطفا و اجتبا براساس اراده و حکمت الهی است؛ به دیگر سخن، خداوند متعال بانویی را به‌منظور همسری با حجت خویش و مادری‌کردن برای وجود مقدس امام برمی‌گزیند که مطهرترین، مستحق‌ترین، لایق‌ترین و دقیق‌ترین باشد. در جامعۀ اعراب مسلمان، برخی مادران اهل‌بیت- علیهم السّلام- درشمار کنیزانی قرار داشتند که از کشورهای دیگر به آنجا آورده شده بودند؛ ولی برمبنای ارادۀ الهی به همسری امامان درمی‌آمدند تا ظرفی مناسب برای پرورش‌یافتن حجت خدا باشند. این کنیزان از دیدگاه‌های مختلف به انواعی تقسیم می‌شدند و ازمیان آن‌ها مادر امام جواد- علیه السّلام- کنیز امّ‌الولد نَوبیه و به تعبیر دیگر، مَریسیه/ مِریسیه بودند؛ بدان معنا که با مولای خویش (امام رضا- علیه السّلام) ازدواج کردند و به منطقۀ نَوبه یا مَریس/ مِریس در مصر بزرگ آن زمان، منتسب بودند. ظاهراً نام اصلی این بانوی والامقام، خَیزُران بوده؛ اما در متون تاریخی، نام‌های متعددی برای ایشان ذکر شده است که برخی از آن‌ها عبارت‌اند از: سَبیکَه، سُکَینَه/ سَکینَه (احتمالاً شکل تصحیف‌شده از سَبیکَه)، ریحانه، دُرّه و صَفیّه.