روایات موجود دربارۀ مادر امام جواد- علیه السّلام- را بر سه بخش میتوان تقسیم کرد:
نخست، روایات نقلشده از حضرت موسی بن جعفر- علیه السّلام- که به زمان قبلاز خریداریشدن این بانو، حضورشان در مدینه و وصلت ایشان با امام رضا- علیه السّلام- مربوط میشوند و ذیل عنوانهای «نصّ بر امامت امام رضا» و «نصّ بر امامت امام جواد»- علیهما السّلام- آمدهاند؛ مانند روایتی که در آن، امام کاظم- علیه السّلام- از یکی از یارانشان بهنام یزید بن سَلیط خواستند امام رضا- علیه السّلام- را به تولد فرزندی از جاریهای از خاندان ماریۀ قبطیه (مادر ابراهیم، فرزند پیامبر- صلّی الله علیه و آله) بشارت دهد.
دوم، روایات مربوط به شب میلاد جواد الائمه- علیه السّلام- و تبجیل امام رضا- علیه السّلام- از این بانوی والامقام؛ همچون روایتی که در آن نقل شده است امام جواد- علیه السّلام- در شب جمعۀ پانزدهم ماه مبارک رمضان سال 195ه.ق. متولد شدند و امام رضا- علیه السّلام- در این شب، تولد فرزند خویش از مادری پاک و مطهر را به اصحابشان خبر دادند.
سوم، روایات گزارشدهندۀ تردید برخی افراد در نَسَب امام جواد- علیه السّلام- و اتهامزدنشان به مادر آن حضرت که بسیار پرچالش هستند و مصداقی کوچک از دشمنیهای گوناگون صورتگرفته درباب اهلبیت- سلام الله علیهم أجمعین- بهشمار میآیند؛ مثل روایتی که در آن نقل شده است برخی افراد بهسبب تیرهبودن رنگ پوست امام جواد- علیه السّلام- وجود نسبت میان ایشان و امام رضا- علیه السّلام- را انکار کردند و بدین سبب، پای قیافهشناسان به میان کشیده شد که درنهایت اثبات کردند امام رضا- علیه السّلام- پدر حضرت جواد الائمه- علیه السّلام (فرزند بهترین کنیزان، بانو خَیزُرانِ طَیِّبَةُالرَّحِم) هستند. در پایان این روایت، امام رضا- علیه السّلام- تصریح فرمودند که از نسل این فرزندشان حضرت ولیِ عصر- أَرواحُنا فِداه- متولد خواهند شد.
