بهطور کلی، القاب اطلاقشده به اهلبیت- علیهم السّلام- را بر دو بخش میتوان تقسیم کرد: نخست، آنهایی که مردم براساس تجربۀ زیستۀ خویش به هریک از آن بزرگواران اطلاق کردهاند و دوم، مواردی که خداوند متعال یا حجتهای او به هرکدام از ایشان عطا فرمودهاند. تعدد و تنوع این القاب برای هرکدام از معصومان- سلام الله علیهم- دالّ بر وجود پروندهها و ساحتهای مختلف شخصیت آن بزرگوار است و تأمل و توجه درخصوص ایشان را ایجاب میکند.
کنیۀ مشهور حضرت جواد الائمه- علیه السّلام- ابوجعفر است و از این منظر، ایشان با امام باقر- علیه السّلام- اشتراک دارند؛ به همین سبب، در گنجینۀ روایات، برای جلوگیری از بروز اشتباه در متمایزکردن این دو بزرگوار از یکدیگر، امام باقر- علیه السّلام- «أبوجعفر الأول» خوانده شدهاند و امام جواد- علیه السّلام- «أبوجعفر الثانی». برای آگاهی از القاب امام نهم ما شیعیان میتوان به آثار ارزشمند نگاشتهشده درحوزۀ انساب، القاب و تبارشناسی مراجعه کرد؛ مانند سِرّ السلسلة العلویة فی أنساب السادة العلویة از ابونصر سهل بن عبدالله بخاری و نیز منابعی که در دوران معاصر با این رویکرد پدید آمدهاند. برمبنای بررسیهای صورتگرفته در 43 منبع تاریخی- حدیثی، ابتدا «الجواد» و سپس «التقی»، پرفراوانیترین القابی هستند که ازسوی امام قبلی به وجود مقدس جواد الائمه- سلام الله علیه- اطلاق شدهاند. برخی از دیگر القاب آن حضرت که بهلحاظ کثرت کاربرد، در مرتبۀ پساز این دو لقب قرار میگیرند، عبارتاند از: المُرتَضیٰ، المُنتَجَب، القانع، الوصی، المتوکِّل و المختار. علاوهبر آنچه گفتیم، بعضی القاب ترکیبی- اضافی بسیار مهم و درعین حال، کمکاربرد نیز به امام جواد- علیه السّلام- اطلاق شدهاند که ازجمله آنها «الغَیظُ المُلحِدین» و «قُرَّةُ عَینِ المُؤمِنین» را میتوان نام برد.
شایان ذکر است که یکی از مهمترین کارکردهای القاب معصومان- سلام الله علیهم- نشاندادن شایستگیهای آن بزرگواران بود؛ از این روی، گاه دشمنان تشیع، برخی القاب اطلاقشده به آنان را بهسبب نقش مهمشان در ایجاد کارکرد معرفتی سرقت میکردند و دربارۀ خود بهکار میبردند؛ مانند «المتوکِّل» که در اصل، لقب امام جواد- علیه السّلام- بود و جعفر بن معتصم، خلیفۀ عباسی آن را بر خود نهاد.