جلسهٔ دوم | وبینار باب الجواد

یکی از مسائل مهم در بررسی حیات ائمۀ اطهار- علیهم السّلام- زمان تولد و شهادت هریک از ایشان است که به‌ویژه درخصوص امام جواد- سلام الله علیه- چالش‌هایی را همراه خود دارد. به‌طور کلی، درباب وجود این ابهام در تاریخ اهل‌بیت- صلوات الله علیهم- دو دلیل را می‌توان برشمرد: نخست، برخی اصطکاک‌ها، عنادها و غرض‌ومرض‌ها درطول تاریخ اسلام که موجب بروز جنگ روایت‌ها شده و دستیابی به حقیقت را با مشکلاتی مواجه کرده‌اند؛ دوم، سهوها و خطاهای گوناگون کاتبان، ناسخان و ناقلان در مکتوب‌کردن زمان دقیق رویدادها. برپایۀ دلایل ذکرشده، سال، روز و مخصوصاً ماه تولد امام جواد- علیه السّلام- هم در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. سال ولادت امام نهم ما شیعیان به سه صورت 170، 175 و 195 هجری قمری ذکر شده است که عالمان شیعه ازمیان آن‌ها سال 195 را برگزیده‌اند؛ ولی ماه تولد ایشان به دو شکل رجب و رمضان ذکر شده و اتفاقاً نظر غالب علمای بزرگ شیعه این است که ایشان در ماه مبارک رمضان، چشم به جهان گشوده‌اند. نخستین کسی که تاریخ تولد امام جواد- علیه السّلام- را دهم ماه رجب دانسته، ابن‌عیّاش بوده است که البته برخی صاحب‌نظران درحوزۀ علم رجال به‌دلیل ضعف حافظۀ وی دراثر کهولت سنّ، این سخنش را نپذیرفته‌اند. عامل تقویت تاریخ دهم رجب، دعایی است که ابن‌عیّاش از حسین بن روح نقل کرده و در آن به این تاریخ اشاره شده است. شیخ طوسی نیز در کتاب مصباح المتهجد که منبعی حاوی دعا و مزار، ازنوع غیرتاریخی و فاقد دقت‌هایی که در تهذیب می‌بینیم، به‌شمار می‌آید، این دعا را آورده؛ حال آنکه در تهذیب، تاریخ دقیق ولادت ایشان را پانزدهم رمضان ذکر کرده است. درواقع، عامل تقویت فرضیۀ متولدشدن نهمین امام ما شیعیان در دهم ماه رجب، نه سخن ابن‌عیّاش، بلکه دعای نقل‌شده از حسین بن روح است که برمبنای دلایل یادشده و نیز وجود برخی تصحیفات در این دعا، فرضیۀ موردبحث را رد کردیم و بدین ترتیب، ولادت آن امام بزرگوار در پانزدهم ماه مبارک رمضان اثبات می‌شود.